اتفاقات غیرمنتظره برای چشم غیر قابل پیشبینی هستند. همانند در آوردن آشغال از چشم که می تواند بسیار دردناک و آزاردهنده باشد. دانستن روش صحیح خارج کردن اجسام خارجی از چشم برای جلوگیری از تشدید تحریک یا آسیب بسیار مهم است. جسم خارجی در چشم می تواند شامل یک ذره گرد و غبار، یک تار نازک یا اشیای بزرگ تر مانند تکه ای شیشه، براده فلز یا خرده چوب باشد. تکنیک های خارج کردن جسم خارجی از چشم بسته به نوع آن متفاوت است:
- اجسام خارجی سطحی با شست وشو و یک اپلیکاتور پنبه ای مرطوب خارج می شوند.
- اجسام خارجی کاشته شده با استفاده از یک ابزار استریل مخصوص به نام اسپاد (که برای خارج کردن اجسام خارجی چشمی طراحی شده است) یا یک سوزن 25 یا 27 گیج، معمولا تحت راهنمایی لامپ اسلیت خارج می شوند.
- اجسام خارجی داخل چشمی یا هرگونه آسیب های نفوذی، به صورت جراحی و توسط چشم پزشک درمان می شوند.
در این مطلب، شما را با فرآیند ایمن خارج کردن جسم خارجی از چشم آشنا خواهیم کرد.
در آوردن آشغال از چشم
در آوردن آشغال از چشم زمانی باید با دقت و رعایت اصول ایمنی انجام شود که جسم خارجی روی سطح چشم قرار داشته باشد و در بافت چشم فرو نرفته باشد. ورود گرد و غبار، مژه، شن، خرده چوب یا ذرات ریز دیگر میتواند باعث سوزش، اشکریزش و احساس وجود جسم خارجی در چشم شود، اما اقدام نادرست برای خارج کردن آن ممکن است آسیب بیشتری به قرنیه وارد کند.
برای در آوردن آشغال از چشم ابتدا از مالیدن یا فشار دادن چشم خودداری کنید، زیرا این کار احتمال ایجاد خراش روی قرنیه را افزایش میدهد. سپس دستهای خود را با آب و صابون بشویید و با استفاده از آب تمیز، سرم شستوشو یا محلول مخصوص شستوشوی چشم، جسم خارجی را به آرامی خارج کنید. اگر از لنز تماسی استفاده میکنید، بهتر است قبل از شستوشو آن را خارج کنید.
در بسیاری از موارد، در آوردن آشغال از چشم با چند بار پلک زدن یا شستوشوی ملایم انجام میشود؛ اما اگر جسم خارجی از جنس فلز، شیشه یا هر جسم نوکتیز باشد یا در چشم فرو رفته باشد، نباید برای خارج کردن آن از گوش پاککن، موچین یا سایر وسایل استفاده کنید. در چنین شرایطی مراجعه فوری به چشمپزشک ضروری است.
پس از در آوردن آشغال از چشم اگر همچنان درد، قرمزی، اشکریزش، حساسیت به نور، احساس باقی ماندن جسم خارجی یا تاری دید داشتید، باید هرچه سریعتر توسط پزشک معاینه شوید. درمان بهموقع از بروز عفونت، خراش قرنیه و آسیبهای جدیتر به بینایی جلوگیری میکند.
اگر چیزی در چشم برود چه کنیم؟
- دست های خود را با آب و صابون بشویید.
- سعی کنید خارج کردن جسم خارجی از چشم را با جریان ملایم آب گرم و تمیز از چشم انجام دهید. می توانید از یک فنجان چشمی یا یک لیوان کوچک و تمیز استفاده کنید، طوری که لبه آن روی استخوان پایه کاسه چشم قرار بگیرد.
- زیر دوش بروید و جریان ملایم آب ولرم را روی پیشانی، بالای چشم آسیب دیده، هدایت کنید و در همین حال پلک را باز نگه دارید.
- اگر از لنز تماسی استفاده می کنید، بهتر است قبل از شست وشو یا همزمان با شست وشو لنز را خارج کنید، زیرا ممکن است جسم خارجی زیر لنز گیر کرده باشد.
این روش ها می توانند به شما در خارج کردن جسم خارجی از چشم کمک کنند.
نکته مهم:گاهی جسم خارجی باعث خراش قرنیه می شود، که ممکن است احساس حضور جسم خارجی در چشم حتی پس از خروج آن ادامه یابد. این احساس معمولا طی 24 ساعت برطرف می شود.
برای خرید انواع عینک طبی کلیک کنید.
کارهایی که نباید انجام دهید
- از دست های کثیف استفاده نکنید: استفاده از دست های آلوده باعث ورود اجسام بیشتری به چشم یا حتی ایجاد عفونت می شود.
- چشم خود را نخارانید یا نمالید: مالش چشم ممکن است باعث پارگی یا خراش قرنیه شود و خطر آسیب بیشتر، تحریک و عفونت را افزایش دهد.
- از حوله یا پارچه استفاده نکنید: چرا که ممکن است باعث ایجاد اشک بیشتر، ناراحتی و خراش چشم شود.
- به چشم خود فشار وارد نکنید: زیرا می تواند آسیب جدی تری ایجاد کند.
- سعی نکنید اجسام فرو رفته در چشم را خارج کنید و این کار را به متخصصان پزشکی بسپارید.
راهنمای گام به گام خارج کردن جسم خارجی از چشم
مرحله 1: شستن کامل دست ها
قبل از تلاش برای لمس چشم، دست هایتان را با آب و صابون به خوبی بشویید. این کار از ورود آلودگی های بیشتر جلوگیری می کند و مانع از تشدید مشکل می شود.
مرحله 2: از مالش چشم خودداری کنید
اگر چشم خود را بمالید، جسم خارجی باعث خراش قرنیه می شود. به جای آن، مرتبا پلک بزنید تا اشک تولید شود، زیرا اشک می تواند به خارج شدن جسم خارجی از چشم کمک کند.
بیشتر بخوانید: همه چیز درباره خارش چشم، علت و درمان
مرحله 3: بررسی چشم در محیطی با نور کافی
در یک محیط روشن بنشینید و با کمک آینه، چشم خود را بررسی کنید. برای دید بهتر، به آرامی پلک پایین خود را پایین بکشید.
مرحله 4: استفاده از قطره چشم یا اشک مصنوعی
اگر جسم خارجی در چشم گیر نکرده باشد، می توانید از قطره های چشمی یا اشک مصنوعی استفاده کنید تا آن را بشویید. سر خود را کمی پایین بیاورید و چند قطره در چشم آسیب دیده بریزید.
بیشتر بخوانید: راهنمای کامل برای انواع قطره چشمی | کاربردها و نحوه استفاده
مرحله 5: خارج کردن جسم خارجی از چشم با گوش پاک کن یا دستمال کاغذی
اگر جسم خارجی در چشم مشخص و قابل مشاهده است و در آن فرو نرفته، می توانید با گوشه یک دستمال تمیز یا یک گوش پاک کن استریل، آن را به آرامی خارج کنید. مراقب باشید که به قرنیه چشم خود دست نزنید.
مرحله 6: شستن چشم با آب
اگر جسم خارجی همچنان در چشم باقی مانده است، می توانید از یک جریان ملایم آب ولرم برای شستن آن استفاده کنید. دستان خود را به شکل فنجان درآورده و چشم خود را زیر آب جاری قرار دهید و مرتبا پلک بزنید.
مرحله 7: استفاده از فنجان مخصوص شست وشوی چشم
آب تمیز را در یک فنجان مخصوص شست وشوی چشم یا یک ظرف کوچک بریزید. ظرف را روی چشم قرار دهید، سر خود را به عقب متمایل کنید و چشم های خود را باز و بسته کنید تا جسم خارجی خارج شود.
مرحله 8: در صورت نیاز به پزشک مراجعه کنید
اگر جسم خارجی همچنان در چشم باقی مانده یا اگر پس از در آوردن آشغال از چشم دچار درد، قرمزی، اشکریزش یا مشکلات بینایی شدید، فورا به پزشک مراجعه کنید. هرگز سعی نکنید اجسامی را که در چشم فرو رفتهاند، خودتان خارج کنید؛ زیرا در آوردن آشغال از چشم در چنین شرایطی باید تنها توسط چشمپزشک و با ابزارهای تخصصی انجام شود تا از آسیب بیشتر به قرنیه و سایر بخشهای چشم جلوگیری شود.
وارد شدن فلز در چشم
یکی از دردناک ترین شرایط چشمی، گیر کردن تکه ای کوچک از فلز در جلوی چشم است. هنگامی که با فلز کار می کنید، قطعات کوچکی از فلز که به صورت تراشه یا برجستگی از صفحه فلزی جدا می شوند، ممکن است وارد چشم شوند و باعث درد شدید، قرمزی و علائم دیگر گردد. خارج کردن جسم خارجی از چشم باید به طور حرفه ای و در مطب انجام شود تا از آسیب های بیشتر جلوگیری شود.
علائم و نشانه های فلز در چشم
- اگر تکه ای فلز در قرنیه چشم گیر کند، معمولا بلافاصله درد شدیدی احساس می شود و چشم قرمز یا خون آلود می شود.
- در ساعت های اولیه بعد از حادثه، چشم شروع به آبریزش کرده و اطراف پلک ها متورم می شود، در حالی که درد ادامه دارد.
- اگر فلز زیر پلک گیر کرده باشد، درد ممکن است هنگام پلک زدن بیشتر شود و احساس کنید که هر بار پلک می زنید، آسیب بیشتری به چشم وارد می شود. در معاینه چشم، فلز موجود در چشم با استفاده از میکروسکوپ قابل مشاهده است و می توان اندازه و میزان آسیب را ارزیابی کرد.
چگونه براده آهن را از چشم خارج کنیم؟
اگر مشکوک به وجود هر جسم خارجی، بهویژه براده آهن، در چشم هستید، باید هرچه سریعتر توسط چشمپزشک معاینه شوید. درمان براده آهن در چشم با معاینه دقیق آغاز میشود؛ در این معاینه، پزشک سلامت چشم را ارزیابی کرده، محل دقیق جسم خارجی را مشخص میکند و بررسی میکند که آیا آسیب به داخل چشم نفوذ کرده و به درمان اورژانسی نیاز دارد یا خیر.
اگر براده آهن یا جسم فلزی به داخل چشم نفوذ نکرده باشد و تنها روی سطح قرنیه یا بخش جلویی چشم قرار گرفته باشد، پزشک میتواند آن را در مطب خارج کند. درمان براده آهن در چشم در این شرایط شامل بیحس کردن چشم با قطره چشمی، استفاده از ابزارهای استریل مانند سوزن ظریف، فورسپس یا پروب برای خارج کردن براده و در صورت نیاز، پاک کردن زنگزدگی باقیمانده روی قرنیه با ابزار مخصوص است.
خارج کردن جسم خارجی از چشم نباید توسط خود فرد و بدون تخصص انجام شود. استفاده از سوزن، موچین یا هر وسیله دیگر برای برداشتن براده آهن میتواند باعث خراش قرنیه، عفونت یا آسیبهای جدیتر به چشم شود. به همین دلیل، درمان براده آهن در چشم باید تنها توسط چشمپزشک و با استفاده از تجهیزات تخصصی انجام شود.
بهترین اقدام پس از ورود براده آهن یا هر جسم فلزی به چشم، مراجعه فوری به چشمپزشک است تا درمان صحیح، ایمن و بهموقع انجام شود و از بروز عوارضی مانند زخم قرنیه، عفونت یا کاهش بینایی جلوگیری شود.
درمان براده آهن در چشم
درمان براده آهن در چشم به محل قرارگیری براده، عمق نفوذ آن و مدت زمانی که در چشم باقی مانده است بستگی دارد. براده آهن از شایعترین اجسام خارجی چشمی است و اگر بهموقع خارج نشود، میتواند باعث ایجاد زنگزدگی روی قرنیه، عفونت، زخم قرنیه و حتی کاهش بینایی شود. به همین دلیل، هرگونه شک به وجود براده آهن در چشم نیازمند بررسی توسط چشمپزشک است.
درمان براده آهن سطحی
اگر براده آهن تنها روی سطح قرنیه یا ملتحمه قرار گرفته باشد و به داخل چشم نفوذ نکرده باشد، چشمپزشک ابتدا با استفاده از قطره بیحسی موضعی، درد را کنترل میکند. سپس با کمک لامپ اسلیت و ابزارهای استریل مانند اسپاد چشمی یا سوزن ظریف، براده را با دقت خارج میکند.
در صورتی که براده برای چند ساعت یا بیشتر در چشم باقی مانده باشد، معمولا اطراف آن حلقهای از زنگ آهن (Rust Ring) تشکیل میشود. پزشک در صورت نیاز این زنگزدگی را نیز با ابزار مخصوص یا دریل چشمی (Alger Brush) پاک میکند تا روند ترمیم قرنیه سریعتر انجام شود.
درمان دارویی پس از خارج کردن براده آهن
پس از خارج کردن براده آهن، بسته به شدت آسیب، پزشک ممکن است درمانهای زیر را تجویز کند:
- قطره یا پماد آنتیبیوتیک برای پیشگیری از عفونت
- اشک مصنوعی برای کاهش سوزش و کمک به ترمیم سطح چشم
- داروهای مسکن یا ضدالتهاب در صورت وجود درد
- در برخی موارد، قطرههای مخصوص برای کاهش اسپاسم عضلات چشم
استفاده از داروها باید دقیقا طبق دستور پزشک انجام شود و از مصرف خودسرانه قطرههای حاوی کورتون خودداری شود؛ زیرا ممکن است روند ترمیم قرنیه را مختل کرده یا خطر عفونت را افزایش دهند.
درمان براده آهن نفوذ کرده به داخل چشم
اگر براده آهن با سرعت زیاد وارد چشم شده و به داخل کره چشم نفوذ کرده باشد، این وضعیت یک اورژانس چشمپزشکی محسوب میشود. در این شرایط هرگز نباید برای خارج کردن جسم خارجی اقدام کنید یا به چشم فشار وارد کنید.
درمان این نوع آسیب معمولا شامل موارد زیر است:
- تصویربرداری برای بررسی محل دقیق جسم خارجی
- تجویز آنتیبیوتیک برای پیشگیری از عفونت
- جراحی توسط چشمپزشک فوق تخصص برای خارج کردن براده
- مراقبتهای تخصصی پس از جراحی و پیگیری منظم وضعیت بینایی
مراقبتهای بعد از درمان براده آهن در چشم
پس از خارج شدن براده آهن، رعایت مراقبتهای زیر به بهبود سریعتر چشم کمک میکند:
- داروهای تجویزشده را بهطور منظم مصرف کنید.
- تا زمان بهبودی از مالیدن چشم خودداری کنید.
- در صورت توصیه پزشک، استفاده از لنز تماسی را تا بهبود کامل متوقف کنید.
- از قرار گرفتن در محیطهای پرگردوغبار یا دودآلود اجتناب کنید.
- هنگام کار با دستگاههای سنگزنی، جوشکاری، فرز یا برش فلز، حتما از عینک ایمنی استاندارد استفاده کنید.
چه زمانی باید فورا به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، باید بدون تأخیر به چشمپزشک یا مرکز اورژانس مراجعه کنید:
- کاهش یا تاری ناگهانی بینایی
- درد شدید یا افزایش درد پس از خارج کردن براده
- حساسیت شدید به نور
- خروج خون یا ترشحات چرکی از چشم
- باقی ماندن احساس جسم خارجی پس از درمان
- ورود براده آهن هنگام جوشکاری، سنگزنی یا کار با دستگاههای پرسرعت
تشخیص و درمان سریع براده آهن در چشم، احتمال ایجاد زخم قرنیه، عفونت، زنگزدگی و آسیب دائمی به بینایی را به میزان قابل توجهی کاهش میدهد.
مشکلات ناشی از فلز در چشم
معمولا اگر فلز به سرعت از چشم خارج شود، اثرات دائمی زیادی بر جای نخواهد گذاشت. با این حال، اگر فلز برای مدت طولانی تری در چشم باقی بماند، خطر عفونت و ایجاد جای زخم افزایش می یابد. در این موارد، برای جلوگیری از عفونت از قطره های چشمی آنتی بیوتیک استفاده می شود و مراقبت های بیشتری برای کاهش احتمال ایجاد جای زخم در جلوی چشم انجام خواهد شد.
قطره چشمی برای عفونت
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر جسمی مستقیما در چشم شما گیر کرده یا نتوانسته اید آن را خارج کنید، باید به متخصص مراجعه کنید. پزشک می تواند بدون ایجاد آسیب بیشتر، جسم را به طور ایمن از چشم شما خارج کند. همچنین، حتی اگر موفق به خارج کردن جسم شدید، در صورت مشاهده هرگونه تغییر در بینایی باید به پزشک مراجعه کنید. برخی از علائم هشداردهنده عبارت اند از:
درد یا قرمزی مداوم چشم (بیش از 24 ساعت)
احساس فشار و ناراحتی مداوم، گویی هنوز چیزی در چشم گیر کرده است.
تاری دید یا سایر اختلالات بینایی
نکات مهم برای محافظت از چشم ها
- از عینک محافظ استفاده کنید: هنگام انجام کارهای فنی یا ورزش، از عینک ایمنی استفاده کنید تا از ورود اجسام خارجی به چشم جلوگیری شود.
- محیط خود را تمیز نگه دارید: محل زندگی و کار خود را مرتب نگه دارید تا خطر آسیب های چشمی کاهش یابد.
- در استفاده از لوازم آرایشی دقت کنید: هنگام استفاده از محصولات آرایشی چشم احتیاط کنید و از به اشتراک گذاشتن آن ها با دیگران خودداری کنید. همچنین هنگام آرایش، به ویژه نزدیکی به چشم ها دقت کنید تا از وارد شدن ذرات یا مواد شیمیایی به چشم ها به طور تصادفی جلوگیری شود.
- دستورالعمل های ایمنی را رعایت کنید: هنگام کار با مواد شیمیایی یا ابزارهای خطرناک، از تجهیزات ایمنی مناسب استفاده کنید.
جمع بندی
دانستن روش صحیح و ایمن برای خارج کردن اجسام خارجی از چشم می تواند از ناراحتی های غیرضروری و آسیب های چشمی جلوگیری کند. با رعایت این مراحل و توجه به ایمنی چشم در فعالیت های روزمره، می توانید از بینایی خود محافظت کرده و سلامت چشمانتان را حفظ کنید. در صورت تردید، همیشه با پزشک مشورت کنید تا از سلامت چشمان خود اطمینان حاصل کنید.
