زخم چشم و زخم قرنیه چیست؟ علائم، دلایل، پیشگیری و درمان

زخم چشم چیست؟

زخم چشم (Eye Injury) یک اصطلاح کلی است که به هر نوع آسیب یا زخم به بافت های مختلف چشم (از جمله پلک ها، ملتحمه، قرنیه و سایر ساختارهای چشم) اشاره دارد. این نوع زخم می تواند به دلایل مختلف و در موقعیت های گوناگونی اتفاق بیفتد. در ادامه چند موقعیت شایع را در اختیارتان قرار می دهیم:

زخم چشم چگونه ایجاد می شود؟

1- خراشیدگی توسط جسم خارجی

وقتی در حال باغبانی یا پیاده روی در طبیعت هستید، ممکن است شاخه درخت یا برگ ها به چشم شما برخورد کنند و سطح قرنیه را خراش دهند. این نوع زخم چشم معمولا باعث سایش قرنیه (خراش سطحی) می شود که با درد، ریزش اشک و حساسیت به نور همراه است.

2- ورود ذرات ریز به چشم

در محیط های کاری مثل کارگاه های ساختمانی یا نجاری، ذرات گرد و غبار، شن، فلز یا تراشه چوب ممکن است به چشم وارد شوند. اگر این ذرات ریز در چشم باقی بمانند یا به طور ناخودآگاه چشم را بمالید، می توانند زخم چشم یا خراشیدگی ایجاد کنند.

3- سوختگی شیمیایی

هنگام کار با مواد شوینده قوی (مانند سفیدکننده ها یا جوهرنمک) اگر مقداری از آن به طور تصادفی به داخل چشم پاشیده شود می توانند بافت چشم و قرنیه را بسوزانند و باعث ایجاد زخم چشم شوند. این نوع زخم معمولا دردناک و جدی است.

4- استفاده نادرست از لنزهای تماسی

استفاده طولانی مدت از لنزهای تماسی، خوابیدن با لنز، یا گذاشتن لنزهای کثیف می تواند باعث آسیب به سطح قرنیه و ایجاد زخم چشم شود. لنز تماسی می تواند باعث ساییدگی قرنیه یا در صورت عفونت، به زخم عمیق تر (زخم قرنیه) تبدیل شود. برای کسب اطلاعات بیشتر دربارهانواع عفونت چشم | علائم، درمان و پیشگیریکلیک کنید.

5- ضربه مستقیم به چشم

در ورزش هایی مانند فوتبال، بسکتبال یا ورزش های رزمی، ممکن است توپ، آرنج یا انگشت به چشم برخورد کند. چنین ضربه هایی می توانند به بافت های ظریف چشم آسیب بزنند و منجر به زخم چشم شوند.

6- خراشیدگی توسط ناخن یا اشیای تیز

گاهی اوقات هنگام مالیدن چشم ها با ناخن یا در هنگام آرایش کردن (مثل استفاده نادرست از خط چشم یا ریمل)، ممکن است ناخن یا برس آرایش به قرنیه برخورد کرده و آن را خراش دهد. این نوع آسیب معمولا سطحی است، اما در صورت عفونت می تواند جدی شود.

7- سوختگی حرارتی

قرار گرفتن در معرض حرارت زیاد مانند جوشکاری بدون محافظ مناسب یا تماس مستقیم با بخار داغ می تواند باعث آسیب به قرنیه و سایر قسمت های چشم شود.

8- عفونت ناشی از خراش یا زخم چشم کوچک

حتی یک خراش ساده از جسمی مانند کاغذ یا تار موی حیوان می تواند در صورت ورود باکتری ها منجر به عفونت قرنیه و زخم عفونی شود. این نوع زخم می تواند به زخم قرنیه تبدیل شده و در صورت بی توجهی خطرناک باشد.

علائم زخم چشم

1- درد و ناراحتی عمومی در چشم

2- تورم اطراف چشم یا قسمت سفید چشم

3- خونریزی چشم

4- قرمزی و التهاب

5- تاری دید

6- آب ریزش بیش از حد

7- حساسیت به نور (فوتوفوبیا)

8- احساس وجود جسم خارجی در چشم

پیشگیری از زخم چشم

همه حوادث قابل پیشگیری نیستند، اما بسیاری از آسیب های چشمی قابل جلوگیری هستند. مهم ترین کاری که می توانید برای محافظت از چشمان خود در برابر آسیب انجام دهید این است که از عینک آفتابی محافظ مناسب برای فعالیت خود استفاده کنید. اگر قصد انجام ورزش جدید، پروژه خانگی یا استفاده از محصولات شیمیایی را دارید، ابتدا دستورالعمل های ایمنی را با دقت مطالعه کنید. همچنین همیشه مراقب کودکان در هنگام استفاده از اشیاء تیز، اسباب بازی های پرتاب شونده و مواد پاک کننده خانگی باشید.

درمان خانگی زخم قرنیه چشم

باید توجه داشت کهدرمان خانگی زخم قرنیه چشمبه معنای درمان قطعی این عارضه نیست. زخم قرنیه یکی از بیماری‌های جدی چشم محسوب می‌شود و در صورت تأخیر در درمان می‌تواند باعث کاهش دائمی بینایی یا حتی نابینایی شود. به همین دلیل، هر فردی که علائمی مانند درد شدید چشم، قرمزی، اشک‌ریزش، حساسیت به نور، تاری دید یا احساس وجود جسم خارجی در چشم را تجربه می‌کند، باید در سریع‌ترین زمان ممکن توسط چشم‌پزشک معاینه شود.

با این حال،درمان خانگی زخم قرنیه چشمتا پیش از مراجعه به پزشک یا در کنار درمان‌های تجویزشده، می‌تواند به کاهش ناراحتی و جلوگیری از بدتر شدن آسیب کمک کند. مهم‌ترین اقدام، خودداری از مالیدن چشم است؛ زیرا این کار ممکن است باعث عمیق‌تر شدن زخم، افزایش التهاب یا انتقال آلودگی به سطح قرنیه شود. همچنین اگر از لنز تماسی استفاده می‌کنید، باید بلافاصله آن را خارج کرده و تا زمانی که پزشک اجازه نداده است، از لنز استفاده نکنید.

در صورتی که پزشک منع خاصی اعلام نکرده باشد، استفاده از کمپرس سرد روی پلک بسته می‌تواند تا حدی درد، سوزش و التهاب را کاهش دهد. همچنین بهتر است به چشم استراحت کافی بدهید و برای چند روز استفاده از تلفن همراه، رایانه، تبلت و تماشای طولانی‌مدت تلویزیون را محدود کنید؛ زیرا خیره شدن مداوم به نمایشگرها باعث کاهش پلک زدن و خشکی سطح چشم می‌شود و می‌تواند علائم را تشدید کند.

اقدامات خانگی برای کاهش علائم زخم قرنیه چشم

محیط زندگی نیز در روند بهبود اهمیت دارد. قرار نگرفتن در معرض نور شدید، باد مستقیم، گردوغبار، دود سیگار و مواد شیمیایی محرک می‌تواند از تحریک بیشتر قرنیه جلوگیری کند. در صورت حساسیت به نور، استفاده از عینک آفتابی استاندارد هنگام خروج از منزل می‌تواند احساس راحتی بیشتری ایجاد کند. علاوه بر این، خواب و استراحت کافی، نوشیدن آب به میزان مناسب و داشتن تغذیه‌ای سرشار از ویتامین A، ویتامین C، روی و اسیدهای چرب امگا 3 می‌تواند از سلامت بافت‌های چشم حمایت کند، هرچند جایگزین درمان پزشکی نخواهد بود.

چه کارهایی را نباید در درمان خانگی زخم قرنیه چشم انجام داد؟

یکی از مهم‌ترین نکاتی که دردرمان خانگی زخم قرنیه چشمباید رعایت شود، پرهیز از هرگونه درمان خودسرانه است. استفاده از قطره‌های چشمی بدون تجویز پزشک، به‌ویژه قطره‌های حاوی کورتون یا قطره‌های بی‌حس‌کننده، می‌تواند روند ترمیم قرنیه را مختل کرده و خطر عفونت، سوراخ شدن قرنیه و کاهش دائمی بینایی را افزایش دهد. همچنین نباید از داروهای گیاهی، عرقیات، آب‌لیمو، گلاب یا هر ماده غیر استریل دیگری داخل چشم استفاده کرد؛ زیرا این مواد ممکن است آلودگی را افزایش داده و آسیب بیشتری به قرنیه وارد کنند.

در نهایت، باید به خاطر داشت کهدرمان خانگی زخم قرنیه چشمتنها نقش حمایتی دارد و هرگز جایگزین معاینه و درمان تخصصی نیست. مراجعه سریع به چشم‌پزشک، استفاده منظم از داروهای تجویزشده و رعایت دقیق توصیه‌های پزشکی، مهم‌ترین عوامل در بهبود زخم قرنیه و پیشگیری از عوارضی مانند کاهش دائمی بینایی یا ایجاد اسکار قرنیه هستند.

درمان خانگی زخم سفیدی چشم

باید توجه داشت که درمان خانگی زخم سفیدی چشم تنها در موارد خفیف و سطحی می‌تواند به کاهش علائم کمک کند و جایگزین درمان پزشکی نیست. زخم سفیدی چشم (صلبیه یا ملتحمه، بسته به علت آسیب) ممکن است در اثر ضربه، ورود جسم خارجی، خشکی شدید چشم، تحریکات شیمیایی یا برخی عفونت‌ها و بیماری‌های التهابی ایجاد شود. به همین دلیل، قبل از هر اقدامی باید علت ایجاد زخم توسط چشم‌پزشک بررسی شود؛ زیرا در برخی موارد، تأخیر در درمان می‌تواند منجر به عوارض جدی برای سلامت چشم شود.

اقدامات خانگی برای کاهش علائم زخم سفیدی چشم

در مراحل اولیه، درمان خانگی زخم سفیدی چشم شامل رعایت چند نکته ساده اما مهم است. از مالیدن یا فشار دادن چشم خودداری کنید، زیرا این کار می‌تواند باعث تشدید آسیب یا گسترش التهاب شود. همچنین بهتر است چشم را تمیز نگه دارید و از تماس آن با گردوغبار، دود، مواد شیمیایی و سایر عوامل تحریک‌کننده جلوگیری کنید.

در صورتی که پزشک توصیه کرده باشد، استفاده از اشک مصنوعی بدون مواد نگهدارنده می‌تواند به مرطوب نگه داشتن سطح چشم، کاهش احساس سوزش و کمک به ترمیم بافت‌های سطحی چشم کمک کند. علاوه بر این، استفاده از عینک آفتابی استاندارد هنگام خروج از منزل، به‌ویژه در محیط‌های پرنور یا بادخیز، می‌تواند حساسیت به نور و تحریک چشم را کاهش دهد. استراحت کافی، محدود کردن استفاده از تلفن همراه و رایانه و پرهیز از استفاده از لنزهای تماسی تا زمان بهبودی نیز از اقدامات مفید در این دوران محسوب می‌شوند.

در درمان خانگی زخم سفیدی چشم از چه کارهایی باید پرهیز کرد؟

یکی از مهم‌ترین نکات در درمان خانگی زخم سفیدی چشم این است که از مصرف خودسرانه قطره‌های چشمی، به‌خصوص قطره‌های حاوی کورتون یا آنتی‌بیوتیک، بدون تجویز پزشک خودداری کنید. همچنین استفاده از روش‌های خانگی غیرعلمی مانند ریختن گلاب، عرقیات گیاهی، آب‌لیمو یا هر ماده غیراستریل داخل چشم می‌تواند خطر عفونت را افزایش داده و روند بهبود را مختل کند.

در صورتی که علائمی مانند درد شدید، ترشح چرکی، کاهش بینایی، افزایش قرمزی، تورم چشم یا عدم بهبود علائم طی 24 تا 48 ساعت مشاهده شود، نباید به درمان خانگی زخم سفیدی چشم اکتفا کرد. در چنین شرایطی لازم است هرچه سریع‌تر به چشم‌پزشک مراجعه شود تا علت اصلی زخم مشخص شده و درمان دارویی یا تخصصی مناسب آغاز شود. تشخیص و درمان به‌موقع، بهترین راه برای جلوگیری از بروز عوارض و حفظ سلامت بینایی است.

زخم قرنیه چشم چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص زخم قرنیه چشم معمولاً توسط چشم‌پزشک و با انجام معاینه تخصصی چشم انجام می‌شود. از آنجا که این بیماری می‌تواند در مدت کوتاهی باعث آسیب دائمی به قرنیه شود، تشخیص سریع و شروع به‌موقع درمان نقش بسیار مهمی در حفظ بینایی دارد. پزشک ابتدا درباره علائم بیمار مانند درد شدید چشم، قرمزی، اشک‌ریزش، تاری دید، احساس وجود جسم خارجی در چشم، حساسیت به نور و سابقه استفاده از لنزهای تماسی یا آسیب‌های چشمی سؤال می‌کند.

معاینه تخصصی برای تشخیص زخم قرنیه چشم

پس از بررسی علائم، چشم‌پزشک با استفاده از دستگاه اسلیت‌لمپ (Slit Lamp) سطح قرنیه را با بزرگ‌نمایی زیاد معاینه می‌کند. این دستگاه امکان مشاهده دقیق لایه‌های مختلف قرنیه را فراهم کرده و به پزشک کمک می‌کند محل، اندازه و عمق زخم قرنیه چشم را ارزیابی کند. همچنین وجود التهاب، ترشحات یا سایر آسیب‌های چشمی نیز در این معاینه بررسی می‌شود.

در بسیاری از موارد، پزشک از قطره حاوی رنگ فلورسئین استفاده می‌کند. این رنگ بی‌ضرر پس از ریخته شدن داخل چشم، نواحی آسیب‌دیده قرنیه را در زیر نور آبی به‌وضوح نمایان می‌کند و تشخیص زخم‌های سطحی یا عمیق را آسان‌تر می‌سازد. این روش یکی از رایج‌ترین و دقیق‌ترین راه‌های تشخیص زخم قرنیه چشم محسوب می‌شود.

آیا برای تشخیص زخم قرنیه چشم آزمایش لازم است؟

اگر پزشک احتمال دهد که زخم قرنیه چشم ناشی از عفونت باکتریایی، قارچی، ویروسی یا انگلی باشد، ممکن است نمونه بسیار کوچکی از سطح زخم (Corneal Scraping) برداشته شود. این نمونه برای بررسی در آزمایشگاه و شناسایی عامل بیماری‌زا ارسال می‌شود تا مناسب‌ترین داروی درمانی انتخاب شود. این اقدام به‌ویژه در زخم‌های شدید، مقاوم به درمان یا مواردی که فرد از لنز تماسی استفاده کرده است، اهمیت بیشتری دارد.

در برخی بیماران ممکن است اندازه‌گیری فشار داخل چشم یا انجام معاینات تکمیلی نیز برای بررسی وضعیت کلی چشم ضروری باشد.

اهمیت تشخیص زودهنگام زخم قرنیه چشم

تشخیص سریع زخم قرنیه چشم اهمیت بسیار زیادی دارد؛ زیرا هرچه درمان زودتر آغاز شود، احتمال بهبود کامل و جلوگیری از ایجاد اسکار (جای زخم) روی قرنیه، کاهش دائمی بینایی یا نیاز به پیوند قرنیه بیشتر خواهد بود. به همین دلیل، اگر علائمی مانند درد شدید چشم، کاهش دید، حساسیت شدید به نور، ترشح غیرطبیعی یا قرمزی شدید چشم را تجربه می‌کنید، باید در اسرع وقت به چشم‌پزشک مراجعه کنید و از درمان خودسرانه یا به تعویق انداختن معاینه خودداری نمایید.

علائم زخم قرنیه چشم

1- چشم قرمز یا خون آلود

2- آبریزش چشم

3- درد چشم (درد متغیر از خفیف تا شدید)

4- احساس وجود جسم خارجی در چشم

5- حساسیت به نور (photophobia)

6- تاری دید

7- پلک ملتهب یا متورم (blepharitis)

علت ایجاد زخم قرنیه چشم

1- علل عفونی

2- باکتری ها

3- ویروس ها

4- قارچ ها

5- انگل ها

6- علل غیرعفونی

7- صدمات چشمی (زخم چشم)

8- قرار گرفتن در معرض بیماری

9- خشکی چشم

10- عملکرد نادرست سیستم ایمنی

درمان زخم قرنیه چشم

همانطور که گفته شد، زخم قرنیه می تواند به دلایل مختلفی ایجاد شود و به این معناست که روش های درمانی متعددی برای آن ها وجود دارد. برخی درمان ها بسیار خاص هستند و فقط برای شرایط خاص مؤثرند. درمان های دیگر بیشتر عمومی هستند و علائم معمولا مرتبط با زخم قرنیه را تسکین می دهند.

برخی از گزینه های درمانی رایج عبارتند از:

داروها

شامل آنتی بیوتیک ها برای زخم چشم مرتبط با عفونت باکتریایی یا روش های مشابه برای ویروس ها، قارچ ها و انگل ها هستند. داروهای دیگر مانند کورتیکواستروئیدها بیشتر عمومی هستند و علائم زخم های قرنیه را درمان می کنند. ممکن است پزشک داروهای ضد التهابی غیراستروئیدی (NSAID) مانند ایبوپروفن را نیز توصیه کند.

لنزهای اسکلرال یا لنزهای بانداژی

این لنزها به محافظت از چشم ها در برابر آسیب های بیشتر کمک می کنند و به قرنیه ها زمان می دهند تا بهبود یابند.

تارسورافی (Tarsorrhaphy)

این درمان شامل نگه داشتن چشم بسته به مدت زمان طولانی تر است. برای این کار، پزشک می تواند چشم شما را به صورت فیزیکی بخیه بزند، یا از داروهایی برای فلج موقت عضلات کنترل کننده پلک استفاده کند. بسته نگه داشتن چشم به قرنیه شما محیط مناسب تری برای بهبود می دهد.

جراحی

در مواردی که زخم قرنیه بهبود نمی یابند، ممکن است نیاز به جراحی و در موارد شدیدتر، پیوند قرنیه ضروری باشد.

درمان های دیگری بسته به شرایط خاص فرد ممکن است ضروری باشند. چشم پزشک بهترین منبع اطلاعات در مورد گزینه های درمانی موجود برای وضعیت خاص شماست. همچنین می تواند اطلاعات بیشتری در مورد عوارض جانبی یا مشکلات احتمالی درمان به شما بدهد.

خوردن انگشت در چشم و خراش قرنیه

خوردن انگشت در چشم (که به آن سایش قرنیه یا زخم سطحی قرنیه نیز گفته می شود) زمانی رخ می دهد که انگشت یا هر شیء خارجی دیگری به سطح قرنیه چشم برخورد کند و باعث خراشیدگی یا آسیب به لایه اپیتلیوم قرنیه (لایه بیرونی و محافظ قرنیه) شود. این نوع آسیب معمولا سطحی است، اما اگر عمیق تر شود، می تواند به زخم قرنیه و مشکلات بیشتری منجر شود.

درمان

شستشوی چشم: چشم خود با آب تمیز یا محلول نمکی شستشو دهید و از مالش چشم خودداری کنید.

اگر چیزی در چشم شما رفته باشد، ممکن است پزشک از ابزار خاصی برای خارج کردن ذره استفاده کند. برای جلوگیری از درد، از بی حسی موضعی (پماد یا قطره بی حسی) استفاده می شود. اگر خراش خیلی کوچک باشد، احتمالاً نیازی به مسکن نخواهید داشت. اما اگر درد داشتید، پزشک شما احتمالاً توصیه خواهد کرد که داروی ضد التهاب غیراستروئیدی (NSAID) خوراکی بدون نسخه (OTC) مصرف کنید. در سایر موارد، پزشک ممکن است یک مسکن موضعی (قطره یا پماد مسکن چشمی) تجویز کند.

معمولا می توانید مصرف دارو را زمانی متوقف کنید که یک روز کامل را بدون علائم سپری کنید. اگر بعد از سه روز بهبودی نداشتید، باید به پزشک خود اطلاع دهید. به همین دلیل چکاپ سالانه چشم از اهمیت به سزایی برخوردار است. بر روی مقاله چرا چکاپ چشم سالانه اهمیت حیاتی دارد؟ 3 دلیل ضروری برای سلامت بینایی کلیک کنید.

برخی از گزینه های رایج آنتی بیوتیکی موضعی عبارتند از:

1. پماد اریترومایسین (Erythromycin)
2. قطره سیپروفلوکساسین (Ciprofloxacin)
3. قطره موکسی فلوکساسین (Moxifloxacin)

پارگی قرنیه چشم

اگر زخم قرنیه به اندازه کافی عمیق باشد، می تواند باعث ایجاد زخم کامل ضخامت قرنیه شود. در این حالت، برش به طور کامل از قرنیه عبور کرده و منجر به پارگی کره چشم (ruptured globe) می شود، که به معنای پارگی خود چشم است.

اگر چشمتان آسیب دید، اقدامات زیر را انجام دهید:

1- چشم های خود را با آب نشویید.

2- جسم گیر کرده را از چشم خارج نکنید.

3- از مالش یا فشار به چشم خودداری کنید.

4- از استفاده از آسپرین، ایبوپروفن یا سایر داروهای ضد التهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) خودداری کنید. این داروها خون را رقیق کرده و ممکن است باعث افزایش خونریزی شوند.

5- پس از انجام این کارها، فورا به پزشک مراجعه کنید.

علائم پارگی قرنیه چشم

1- درد شدید

2- آبریزش چشم

3- حساسیت به نور

4- تار شدن یا کاهش بینایی

5- خونریزی (خون در چشم)

6- احساس وجود چیزی در چشم

7- درمان پارگی قرنیه چشم

برای بستن برش در چشم و کمک به جلوگیری از عفونت معمولا جراحی انجام می شود.

جمع بندی

چشم ها عضو بسیار حساس و آسیب پذیری از بدن هستند که نقش حیاتی در زندگی روزمره ما دارند. محافظت از چشم ها نه تنها برای حفظ سلامت بینایی بلکه برای پیشگیری از مشکلات جدی و غیرقابل بازگشت ضروری است. برخورد با اجسام تیز، نور شدید، آلودگی ها، و حتی برخی بیماری ها می توانند به راحتی به چشم آسیب برسانند و در مواردی باعث از دست دادن بینایی شوند.

بنابراین، رعایت اصول ایمنی مانند استفاده از عینک محافظ در هنگام انجام فعالیت های پرخطر، اجتناب از تماس با مواد شیمیایی بدون محافظت مناسب و پیگیری مراقبت های پزشکی در صورت بروز هرگونه آسیب یا ناراحتی، به میزان قابل توجهی می تواند خطر آسیب به چشم ها را کاهش دهد. همچنین، توجه به بهداشت چشم، استراحت مناسب و معاینات منظم توسط متخصص چشم نیز از اهمیت بالایی برخوردار است تا مشکلات چشمی به موقع شناسایی و درمان شوند.